Clwb Llyfrau f8: Y Blaned Dirion

Mae’n amser i ni barhau ar ein taith drwy ffuglen wyddonol yn Gymraeg. A tro ‘ma, golwg ar nofel gan un o hoff awduron Cymru, Islwyn Ffowc Elis.

Na, dim yr un yna.

Wedi ei gyhoeddi yn 1968, Y Blaned Dirion oedd ail ymdrech Islwyn Ffowc Elis i lunio nofel o’r math yma, ar ôl Wythnos Yng Nghymru Fydd yn 1957. Pa fath o nofel, medda chi?

yblaneddirion

Wel, nofel wyddonias, siŵr iawn. Dyna’r defnydd cynta o’r gair yna. Gair bach da, fyd.

Felly. Cardiau ar y bwrdd. Dwi ddim yn ffan mawr o Islwyn Ffowc Elis. Dwi ddim yn dallt pam bod nofelau Lleifior wedi cael gymaint o sylw, ac mae Wythnos Yng Nghymru Fydd yn bropaganda llwyr. Propaganda reit effeithiol, ond propaganda serch hynny. Dwi ddim yn hoff o’r ffaith bod ‘na ddim lot o gynildeb yn ei waith. Mae bob dim yn FAWR ac yn DDU A GWYN a’r metafforau yn GWBWL AMLWG. Efo hynny i gyd mewn golwg, be o’n i’n feddwl o Y Blaned Dirion ta? Daliwch i ddarllen…

Mae’r nofel yn dechrau mewn cynhadledd wyddonol yn Llundain yn ystod yr Ail Ryfel Byd, lle mae’r ffisegydd Dr Teyrnon Williams, y seryddwr Dr Emrys Morgan, a’r anthropolegydd Dr Elen Powel – Cymry Cymraeg da bob un, thgwrs – yn cyfarfod i drafod y syniad o deithio drwy’r gofod. Mae Teyrnon, sy’n cael ei ‘arwain’ gan ryw ymwybyddiaeth rhyfedd, yn rhan o brosiect gan y llywodraeth i drio gwneud hynny’n union. Mae Elen yn neidio at y cyfle, gan bod hi’n credu bod y ddynol ryw yn dod o blaned arall yn wreiddiol…

ancient-aliens

Ydi. Mae hi’n un ohonyn nhw. Ac mae Emrys isio bod yn ran o’r peth achos ei fod o’n ffansïo Elen. Job done.

Wedi i’r prosiect gael ei gau i lawr, mae’r daith yn cael ei ariannu gan y miliwnydd Owen D. Lewis, ac mae’r peilot Capten Stevens a’r peiriannydd ‘Twm Sbanar’ hefyd yn ymuno â’r criw. I gyd yn Gymry eto, wrth gwrs. Dyna gyd-ddigwyddiad.

Mae nhw’n cael ei cludo yn eu roced i’r Blaned Dirion – cartref hil o greaduriaid wnaeth unwaith yrru rhai o’u nifer i gychwyn y ddynol ryw ar y Ddaear, cyn esblygu ymhell tu hwnt i ni. A wna i ddim sbwylio dim mwy o’r plot, ond mae’n ddigon amlwg bod pethau’n mynd braidd yn sgi-wiff erbyn y diwedd, a bod y paradwys cosmic yma ddim am aros yn berffaith am byth…

Gwendidau’r nofel gynta. Yn gyffredin efo lot o stwff Islwyn Ffowc Elis, mae ‘na eitha dipyn o foesoli yma. Mae’r diwedd, yn enwedig, yn litani o’r holl bethau mae’r prif gymeriadau wedi ei wneud o’i le – diota, cenfigennu, a.y.y.b. Dydi hi ddim yn syndod chwaith bod trigolion y Blaned Dirion yn Gristnogion mewn popeth ond enw, a bod stori Adda ac Efa yn cael ei blethu i mewn i’r naratif. Ond do’n i ddim yn meddwl bod y moesoli ‘ma cweit yn claddu gweddill y stori. Dwi ‘di gweld gwaeth.

Mae ‘na ddarnau hynod o ddigri yn y nofel, ond dwi’m yn meddwl bod Islwyn Ffowc Elis wedi bwriadu iddyn nhw fod! Yn ystod diwedd y stori, er enghraifft, mae’r cymeriad Elen Powel yn treulio 99% o’i hamser yn llewygu unrhywbryd mae rhywbeth syfrdanol yn digwydd. Ac mae ‘na hefyd ryw fath o gag (sydd ddim i fod yn gag o gwbwl) yn rhedeg drwy’r llyfr, lle mae trigolion y Blaned Dirion yn mynnu bod dim angen enwau arnyn nhw… cyn dod i fyny efo enw anhygoel o grand a gwirion beth bynnag. Mae hyn i gyd yn arwain at fy hoff frawddeg i yn y llyfr… ac ella mewn unrhyw lyfr erioed, pan dwi’n meddwl am y peth.

“Dyma’r ddinas,” clywodd Araon yn dweud. “Does dim enw arni hithau. Er eich mwyn chi fe’i galwn hi’n Cosmopolis.”

Waw.

Ond alla i ddim bod lot mwy beirniadol na hynny. Wnes i fwynhau Y Blaned Dirion eitha lot. Yn gyffredinol, roedd y profiad o’i ddarllen yn fy atgoffa i o wylio hen ffilm ffuglen wyddonol ddu a gwyn ar brynhawn Sul. Ydi, mae’r actio yn brennaidd, a’r sets yn ysgwyd, ond mae o’n gymaint o hwyl, ‘da chi ddim wir yn meindio. Ac mae’r ffordd y mae Islwyn Ffowc Elis wedi plethu mytholeg a chrefydd i mewn i’w stori yn gweithio’n reit dda, os nad ydi o’n anhygoel o soffistigedig.

Stori neis sy’n pasio amser felly. Dim byd i roi’r byd ar dân, ond mae o’n well na Cysgod Y Cryman, o leia. Ella wir bod o’n well na Wythnos Yng Nghymru Fydd hefyd, ond dwi ddim wedi darllen hwnna ers rhai blynyddoedd. Bosib bod hi’n bryd i fi wneud eto…

– Elidir

Advertisements

2 Comments Add yours

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s